Roblog: over fotograferen, onderwijzen en ondernemen.

In een vlaag van verstandsverbijstering...

...heb ik een trainingsschema aangemaakt op Asics met als doel om in 2010 de marathon te lopen in New York City! OK, ik ben gisteren weer begonnen met hardlopen na een vervelende blessure en een nog vervelender lamlendigheid, maar dit gaat te ver! Misschien komt het doordat ik de afgelopen dagen met nogal weinig mensen contact heb gehad. Prinsheerlijk zit ik hier in mijn schrijvershuisje in Nutter te werken aan mijn these (het gaat wel, dank u, minder snel dan ik zou willen, maar dat wist ik van te voren), maar kennelijk is het gebrek aan een beetje normaal intermenselijk contact me nu echt naar de bol gestegen. Het komt ook een beetje door de prachtige site van de NY Times, waarin bekende en minder bekende mensen verslag doen van hun reden om hard te lopen en waarom ze aanstaande zondag mee doen aan de marathon van New York. Terwijl ik aan het luisteren was kreeg ik een diepe kriebel van binnen die doorkroop naar boven en zich nestelde in mijn rechterwijsvinger op de muisknop. 'Klik'. Het is besloten.

De inschrijving start maandag 2 november om 12.00 uur. En nu maar hopen dat ik ingeloot wordt.

Een goed discours verdient brede steun

Na het lezen van het opiniestuk van Mirelle Thijssen had ik mij voorgenomen een reactie te schrijven, maar ik merkte na een uur vruchteloos typen dat mijn vingers roerloos boven het toetsenbord bleven hangen. Waarop wil ik eigenlijk reageren? Behalve een opsomming van wat er op verschillende websites en in diverse studiegidsen staat, blijft het behoorlijk gissen wat Thijssen eigenlijk beoogd. Ze beschuldigd het ‘establishment’ van ‘tunnelvisie’ maar geeft verder geen uitleg wat die tunnelvisie precies behelsd. Ook haar bewering dat de documentaire fotografie behandeld wordt als ware het een dodo en dat het ten koste gaat van andere fotografiestromingen snijdt geen hout. Dit strookt niet met de ontwikkelingen van de laatste jaren, waarin je juist ziet dat de termen ‘autonoom’, ‘documentair’ en ‘geënsceneerd’ opnieuw worden gedefinieerd. Verder probeert Thijssen een lans te breken voor een steviger theoretisch fundament binnen het (hoger) onderwijs en geeft een aantal aanbevelingen, o.a. voor meer scholing over fotografie in het voortgezet onderwijs en een samenhangend aanbod van professionele en wetenschappelijke minors. Zeer nobel, maar ook hier gaat ze voorbij aan de ontwikkelingen van de laatste jaren. Nog niet zo lang geleden heeft de commissie Dijsselbloem een aanbeveling gedaan[1] dat het voortgezet onderwijs gevrijwaard moet blijven van allerlei onderwijsvernieuwingen en zich vooral moet richten op de kerntaken. Het zoveelste lespakket, hoe goed samengesteld ook, is weer een pakket erbij. Het voortgezet onderwijs wordt zo langzamerhand knettergek van alle goedbedoelde pakketten en wil maar één ding: met rust gelaten worden en lesgeven.

In haar opsomming van het huidige aanbod op een aantal hogescholen probeert ze door middel van quote’s uit de verschillende studiegidsen te duiden wat de opleiding daadwerkelijk beoogd. Nu zijn studiegidsen volgens mij niet de manier om hier inzicht in te krijgen, want ik worstel elk jaar weer om de inhoud van de opleiding op een A4-tje te krijgen wat vaak resulteert in een summiere en vrij zouteloze tekst. Haar constatering dat het NFM de ‘reddingslijn’ is met de beroepspraktijk raakt werkelijk kant nog wal. Het NFM is slechts een van de (belangrijke) partners in het fotografische werkveld, niet meer en niet minder. Kortom, er zitten nogal wat hiaten en gaten in het stuk.

Ik was bijzonder geprikkeld door haar uitleg over documentaire fotografie en de categorie ‘conceptual documentary’. Nu ben ik absoluut geen theoreticus, dus misschien heb ik iets gemist, maar ik ervaar het als weer een nieuwe loot aan de fotografische vocabulaire, die zo langzamerhand topzwaar begint te worden. Wanhopig proberen we grip te krijgen op een beeldcultuur die zo snel aan het veranderen is dat de taal er zelfs geen vat meer op heeft. Altijd lastig voor wetenschappers en onderwijsgevenden, die duiding zoeken vanuit het verleden en referentiepunten nodig hebben om het heden uit te leggen. Ook in de huidige onderwijspraktijk is het gehamer op referenties niet van de lucht, karrenvrachten boeken worden door de vakdocenten mee naar school gesleept om de studenten kennis te laten maken met wat er al gedaan is. Altijd wordt er geklaagd over het gebrek aan kennis over fotografische stromingen en kunsthistorische kennis van onze studenten. Nu wil ik dit niet bagatelliseren, maar ik moet de eerste docent, nu en in het verleden, nog tegenkomen die volkomen tevreden is over het referentiekader van studenten. Het is een generatie- en kenniskloof die nauwelijks te dichten is: mijn toenmalige docenten hebben net zo geklaagd over onze lichting als ik nu doe op de huidige en ongetwijfeld zullen over 10 jaar de huidige studenten klagen over de generatie die dan de hogescholen en universiteiten bevolkt. Ondertussen proberen onze studenten zich aan de ene kant te ontworstelen aan de geschiedenis en binnen de kaders van hun eigen verbeelding en fantasie een wereld te laten zien die misschien niet strookt met de huidige terminologie, maar wel met de wereld van vandaag. Elke keer moeten we weer uitleggen dat ‘documentair’ niet betekent dat ze moeilijke minderheidsgroepen hoeven te fotograferen in buitenwijken, maar de huidige maatschappij en de ontwikkelingen daarin als vertrekpunt nemen voor hun verbeelding. Tegelijkertijd willen we ze kennis laten maken met de context en kaders van de heersende opvattingen binnen de fotografie, om zo te leren zichzelf te plaatsen in het werkveld, zowel beroepsmatig als beeldend.

Er wordt de laatste tijd (vanwege de crisis?) weer flink gerammeld aan de deuren van het kunstvakonderwijs. Plasterk stuurt brieven[2], de Tweede Kamer reageert weer[3] en kunstenaars spreken hun ongenoegen uit[4]. Naast het ontwikkelen van je kunstenaarschap (al geen geringe opgave!) moet je als student ook nog even cultureel ondernemer worden en je theoretische kennis op orde hebben. En dat allemaal in 4 jaar, terwijl je hormonen ook nog eens door je lijf gieren. Elke dag proberen we hier als docenten vorm aan te geven, terwijl de besturen van onze instituten in onze nek hijgen met studentenquota en bekostigingsplannen. Ook geen geringe opgave...

De oproep van Thijssen voor een goed discours verdient brede steun, alhoewel ik twijfel of we er toe in staat zijn. Verschillende mensen hebben de laatste tijd geprobeerd de discussie rondom het kunstvakonderwijs vlot te trekken, maar te vaak verzandt de discussie in persoonlijk gekissebis, zoals ook nu weer te lezen valt in de reacties op deze site. Misschien is internet niet het medium wat hiervoor gebruikt moet worden, maar moet er vanuit de universiteiten en hogescholen een peer reviewed tijdschrift worden gepubliceerd, wat een platform kan bieden hiervoor, in samenwerking met andere organisaties (FW: en FOTODOK?). Volgens mij zijn er genoeg mensen te vinden (Foster, Elkins, Dikovitskaya, Wells & Edwards bijvoorbeeld?) die hier een bijdrage aan zouden kunnen leveren. Laten we de discussie op een hoger en dieper niveau verder voeren.

---

[1] http://www.tweedekamer.nl/images/kst113842.8s_tcm118-149847.PDF

[2] http://www.minocw.nl/documenten/107213.pdf

[3] http://parlando.sdu.nl/cgi/showdoc/session=anonymous@3A2532363911/action=doc/pskey=KST133586/KST133586.pdf

[4] http://weblogs.nrc.nl/expertdiscussies/leiden-kunstacademies-op-voor-kunstenaar-of-zijn-het-brede-algemene-opleidingen/

Arles 2009: zaterdag 11 juli

De laatste blog hier, zondag ben ik er nog wel, maar dan is het rustdag.
Op de fiets gestapt, na het bezoeken van de heerlijke Provençaalse markt. Ook nog even bij Mr. Michals langs geweest die een rondleiding gaf op zijn tentoonstelling, maar drie dagen achter elkaar Mr. Michals is teveel van het goede. ‘If you find the Boeddha on your way, kill him.’ Dag Duane, vanaf nu ga ik het alleen doen! Nadat ik natuurlijk nog wel even mijn eigen boek in je postvak gelegd heb...
Het was fijn om even Arles uit te zijn en op de pedalen te trappen, op weg naar de Abbaye de Montmajour. In deze abdij net buiten Arles was het werk te zien van Lucien Clergue en Elgar Esser. Een groter verschil dan tussen deze twee mannen kun je bijna niet verzinnen in de benadering en uitwerking van een onderwerp. Waar Clergue bewust het risico opzoekt door een film twee keer te belichten in de camera om zo geloof, naakt en stierenvechten te vermengen in een spannende cocktail, zo gecontroleerd en beschouwend werkt Esser (een telg van de Becher-clan). Allebei de series deden het erg goed in de grote, koele abdij, maar vooral de serie van Clergue was erg goed geplaatst. Volgens hem is het vooral een ode aan de filmfotografie, waarbij alle fouten zichtbaar zijn en dus niets wordt verbloemd door digitale technieken. Soms pakten de combinaties verrassend goed uit en ontstond er een gelaagdheid in de foto die verder ging dan de dubbel belichte negatieven.
Al met al heb ik een erg goede week gehad, ik zet alles maar even op een rijtje:

• de herontdekking van Brian Griffin, ik was even vergeten hoe goed hij eigenlijk is en de ontdekking van Robert Depire.
• Dat gezegd hebbende: toch wel erg veel mannen op leeftijd in dit festival, er waren wel vrouwen (Nan Goldin, Roni Horn), maar dat kan beter. Meer vrouwen!
• Toch ook wel geweldig: Duane Michals. Ik snap helemaal de actie van Dutch-Doc (beetje flauw), maar het is gewoon verfrissend om iemand te horen die weet waar hij het over heeft en gaat staan voor zijn ideeën, in plaats van diplomatiek of politiek correct te zijn. En het blijft gewoon uniek en prachtig werk.
• Roni Horn, meer over te weten zien te komen. En vooral meer zien!
• De geweldige presentaties. Enorme ruimtes, prachtig opgebouwd en goed geprint.
• De enorme lange, kostbare projecten die fotografen nog steeds ondernemen, omdat ze een verhaal willen vertellen en zich niet laten stoppen door kredietcrisis, copyrightgedoe of andere belemmeringen. In dat opzicht is Arles echt een ode aan alle fotografen die jaren hebben gewerkt om hun werk over het voetlicht te brengen. Niet altijd mijn smaak of stijl, maar wat een toewijding en liefde!
• De leuke gesprekken en nabeschouwingen die je hebt met mensen waar je in Nederland nooit eens de tijd mee hebt om eens wat langer door te bomen.
• De fotoboekenhype is nog niet voorbij en zal ook nog wel even duren. Shit, ik ben met de trein, hoe krijg ik alles mee?!
• Het tragische lot van Nan Goldin. Mensen vechten om haar handtekening, maar ze worstelt zichtbaar met haar gezondheid (mild uitgedrukt) en zij vecht haar eigen strijd wat niets met fotografie te maken heeft.

Vanavond ga ik nog naar de diashow van The Ballad of Sexual Dependency, een serie met een bijna magische aantrekkingskracht en betekenis. Zou ze toentertijd ooit gedacht hebben dat dit werk voor zo’n 3500 mensen getoond gaat worden in een provinciestadje in Frankrijk? Vast niet. Au revoir!

Arles 2009: vrijdag 10 juli

Gisteravond in een bomvol Théatre Antique Duane Michals de moonwalk zien doen. Of althans een poging. Al pirouetten draaiend presenteerde hij zijn werk, waarbij hij zichzelf, het publiek, de fotografie en de mens in het algemeen eens flink aanpakte. 77 jaar is hij inmiddels, maar hij oogt nog zo fris als een hoentje. Van de hak op de tak springend liet hij zijn bekende sequenties en ander werk zien, zichzelf steeds onderbrekend als hij weer een ondeugende gedachte wilde delen met het publiek. Hij deed mij denken aan een strenge Zen meester, die zijn leerlingen met meedogenloze compassie om de oren sloeg. Hij maande vooral aan om niet teveel werelden te fotograferen waar je geen verstand van hebt en maakte gehakt van alle genomineerden voor de aanmoedigingsprijs, wat even tevoren te zien was geweest op het grote scherm. ‘I’ve seen nothing new, nothing that moves me’, was zijn oordeel. Het verbeelden en vertellen van gevoelens, het opwerpen van Grote Vragen en vooral het uitdrukken van je meest intieme gedachtes is waar hij en zijn werk over gaan.
Dit was ook duidelijk te zien in zijn overzichtstentoonstelling in het prachtige Palais de l’Archevèché. De bekende sequenties en portretten, maar ook een stevige kritiek op de kunstwereld en de fotografie van vandaag. Hij hekelt ook middels zijn werk de opgepompde prijzen, de enorme prints en de manier waarop mensen zich tegenwoordig tot het medium verhouden. Op een enorme print van een augurk staat in zijn kriebelige handschrift geschreven: ‘A Gursky gherkin is just a very large pickle’. Ook Rineke Dijkstra, Wolfgang Tillmans en Cindy Sherman worden op de hak genomen. Niet zijn sterkste werk, maar wel eens verfrissend dat iemand zo uigesproken is over de laatste ontwikkelingen. Ook voor de ‘dagboekfotografen’ heeft hij geen goed woord over. Om het daarna weer keihard te ontkrachten met een grap over zijn eigen mening en persoon. Hij vervult met verve de rol van de joker, die alles mag zeggen en een vrijbrief heeft van het hof om vooral te ontregelen, te choqueren, maar ook dat uit te spreken wat iedereen denkt, maar niet zegt.
En ik, sukkel die ik ben, raak daar natuurlijk weer van in de war. Zowel zijn werk als zijn persoon hebben een raar soort uitwerking op mijn gemoedsrust en net verworven zekerheden. De rest van de dag loop ik rond met zijn woorden echoënd in mijn hoofd en bekijk ik alles met een verstoorde blik. Ook ben ik een beetje pissig op hem, wie denkt hij wel dat hij is om alles zo maar te veroordelen! Maar ook hier weer een echo: ‘Why aren’t you more angry!? There needs to be more anger!’.
Morgen geeft hij nog een rondleiding, maar even kijken of ik ga. Ik heb het wel even gehad met mijn held...
De blik werd weer helder bij het zien van het werk van Naoya Hatakeyama. De Japanner laat je ook in verwarring achter, maar dan vooral met de vraag hoe hij het voor elkaar krijgt om je naar gebouwen en steden te laten kijken die niet bestaan. In de traditie van Zwakman en van der Salm speelt hij met schaal, standpunt en de blik van de kijker in wederom een prachtige presentatie. In hetzelfde Cloitre St. Trophime is ook de presentatie te zien van ‘Without Sanctuary’, over de gruwelijke lynchpartijen in het zuiden van Amerika rond 1930. Fotografen daar begonnen een postkaartenindustrie met de meest vreselijke foto’s die je dan leuk op kon sturen naar je tante in Baltimore. ‘Kijk oma, weer een neger dood!’ Het laat op niets ontziende wijze zien dat fotografen soms mede schuldig zijn.
De twee uitersten van vandaag: de dagelijkse demonstratie van de Franse fotografenvakbond tegen de steeds afkalvende prijzen en copyright vergoedingen en de enorme drukte voor de signeersessie van Goldin & Co. De ene groep vecht voor zijn bestaan, terwijl de andere vecht voor een handtekening. Duane zou er vast iets snedigs over hebben gezegd...

Arles 2009: donderdag 9 juli

Vandaag begonnen met Brian Griffin, die voor de studenten van de KABK en de Newport School of Art een rondleiding verzorgde. Ik had de tentoonstelling gisteren al gezien en was erg onder de indruk van deze reus van de Engelse fotografie. Er was een prachtige presentatie te zien van zijn twee bedrijfsprojecten ‘TEAM’ en ‘The Water People’. Vooral de verhalen over het ‘TEAM’ project (hij had 28 dagen om 160 mensen te fotograferen die werkten aan het spoor van de hogesnelheidslijn in Londen) waren schrijnend en hilarisch tegelijk. Ongeïnteresseerde managers, waanzinnige tijdsdruk en distributeurs die failliet gaan, waardoor een hele zwik boeken vernietigd werden deden de studenten enigszins terugdeinzen. ‘You’ve got to love it to bits’ zei hij over fotografie in het algemeen en om de studenten een hart onder de riem te steken. Zijn fantasie kent bijna geen grenzen. Overal weet hij referenties bij te halen die zijn werk vormgeven; Jacques Tati, Edward Hopper, David Lynch, Rodchenko, film noir en schilderijen uit de renaissance. Overal weet hij zijn referenties in te zetten en zijn verhaal op magische, ondeugende wijze te verbeelden. ‘The Water People’ is een reis door IJsland waarbij hij Jules Verne, ruimtevaart, het woeste landschap en de mensen van IJsland tot een modern sprookje omtovert. Hij sprak bijna anderhalf uur non-stop en het enthousiasme spatte eraf. Geweldige ervaring!
Daarna verder gegaan waar ik gisteren stopte, de hal met fotoboeken. Weer zonk de moed me in de schoenen, maar nu even doorgezet. Elk boek wel even bekeken, van meuk tot prachtig, best veel Nederlanders (o.a. Hornstra, Wetzer, Sprengers, Sassen & Kruithof) en overzichtelijk gepresenteerd.
Over de hype rondom fotoboeken moet mij gewoon even iets van het hart. Vergeet het direct nadat je het gelezen hebt en vergeef me mijn naïviteit.
Ik vind het jammer dat het fotoboek verworden is tot een investeringsobject en dat mensen tegenwoordig boeken kopen als aandelen en niet meer omdat ze het werk wat erin staat goed vinden. Natuurlijk is dat onvermijdelijk en kunst wordt al decennia gekocht als investering, maar voor mij is een boek vooral iets waar je flink in moet kijken, lezen, bladeren, uitlenen, kwijtraken en als het even meezit weer terugvindt. Ik heb alle Brian Griffin boeken gekocht die ik kon vinden hier en die laat ik natuurlijk signeren, maar ik ben dus gelijk al aan het denken aan wat het later oplevert en ben koortsachtig met mensen aan het overleggen hoe en wat de strategie hierin moet zijn. Je laat een boek niet meer signeren omdat je het cool vindt dat de auteur zijn stempel op je boek drukt en daarmee een herinnering vastlegt, maar omdat je denkt dat het daardoor meer waard wordt. Ik ben geen verzamelaar, weet weinig van de laatste hype rondom fotoboeken en heb besloten dat ik dat ook eigenlijk helemaal niet wil weten. Een futiele poging om mijn geest zuiver te houden en mij oordeel niet te laten verduisteren door andere motieven. Rob Hornstra merkte fijntjes op dat verzamelaars er misschien tegenwoordig juist wel voor zorgden dat er überhaupt nog fotoboeken gemaakt worden, want de markt is erg klein en specialistisch. Afijn, hier is het laatste nog niet over gedacht of gezegd.
Laatste tip: Roni Horn! Ik snap er geen reet van, maar ik vind het prachtig! Waanzinnige ruimtelijke presentatie waarin IJsland (!) getoond wordt doormiddel van portretten, landschappen en vogels. Moet ik meer van afweten om daar iets zinnigs over te zeggen. Eerst maar even eten...

Arles 2009: Woensdag 8 juli

Veel. Het is gewoon teveel! Toen ik aan het eind van de middag hal 17 binnenstapte zonk de moed me in de schoenen. Honderden fotoboeken lagen vastgeschroefd uitgestald op tafels. En dit na een hele dag foto’s kijken, het kon er gewoon niet meer in. Jaap Scheeren en Rob Hornstra stonden te midden van de tafels ook een beetje wezenloos om zich heen te kijken en heb met hen nog een gesprek gehad over de fotoboekenhype, maar daarover morgen meer. Dan heb ik weer genoeg ruimte in mijn hoofd voor beelden. Ook morgen meer over het retrospectief van Brian Griffin, ik haak morgenochtend aan bij een rondleiding die hij gaat geven over zijn werk. Mijn eerste indruk is erg goed, prachtig werk en evenzo goed gepresenteerd.
Waarover ga ik het dan hebben? Over de keuze van Nan Goldin natuurlijk! Een van de grootste tentoonstellingen van dit jaar, gevuld met een keur aan fotografen die zij uitgekozen heeft. Veel sex & drugs & weinig rock ’n roll... Haar voorliefde voor de zelfkant van het leven is ook te zien in het werk van de geselecteerde fotografen: David Armstrong, Marina Berio, Jean-Christian Bourcart, Antoine D'Agata, JH Engström, Christine Fenzl, Jim Goldberg, Leigh Ledare, Boris Mikhailov, Anders Petersen, Jack Pierson, Lisa Ross & Annelies Strba. Door een slimme opbouw van de tentoonstelling werd je van ruimte naar ruimte geleid. Veel presentaties zijn speciaal voor het festival gemaakt en waren erg goed opgebouwd. Veel diversiteit, mooie lijsten en erg ruimtelijk. Je gaat daardoor ook zelf weer nadenken over je eigen werk en hoeveel mogelijkheden er wel niet zijn. Vooral Armstrong, Bourcart, Ledare, Engström en Goldberg vielen hierin op. Door plaatsing, gebruik van artefacten en teksten of door simpelweg je werkruimte te verplaatsen naar de tentoonstelling (Armstrong) krijgt het werk een meerwaarde en geeft de fotograaf inzicht in hoe hij met zijn werk omgaat. Veel werk is bekend of een aanvulling op het bekende werk en veel grijpt terug naar de jaren 80 en 90, de jaren waarin ook Goldin furore maakte. Maar er waren ook nieuwe projecten die laten zien dat de traditie van Goldin en haar collega’s springlevend is.
Ze zou eigenlijk om half vier een rondleiding geven, maar ze kwam niet opdagen. Er werd gezegd dat zij het werk wel voor zichzelf vond spreken. Ik dacht gelijk ‘die ligt voor pampus op haar hotelkamer...’. Om half zes kwam ze toch nog opdagen, met entourage, steunend op de arm van een medewerkster van het festival, David Armstrong in haar kielzog. De medewerkster tot Goldin: “We are so glad you could make it, we are all waiting for you”. Onze blikken kruisten elkaar, maar ze keer dwars door me heen. Ik keek haar na: een oudere, wat gezette vrouw, ploegend op haar hakjes door het grind van het festivalterrein en voelde een intens medelijden.
Verder prachtig/verrassend/mooi en goed:

• René Burri – ‘Blackout New York 11/09/1965’, over de kortsluiting die New York lamlegde. Je moest zelf met zaklantaarntjes je weg door de foto’s zoeken!
• Eugene Richards – ‘The Blue Room’, het eerste werk in kleur van Richards over verlaten huizen in Amerika. Ook een deel van zijn fotoboeken zijn in monumentale prints gepresenteerd, waardoor je een goed inzicht krijgt hoe hij zijn boeken componeert.
• Paolo Nozolino – ‘Far Cry’, donker en verontrustend werk over de wereld in het algemeen.

Goed, een voorschot op morgen: stellingen over fotoboeken! Reageer a.u.b.!
-    Door de hype is het kopen van fotoboeken nu vooral een keuze van het hoofd en niet meer van het hart. Met andere woorden; je koopt omdat het een goede investering is, niet omdat je het werk zo goed vindt.
-    Vooral verzamelaars en boekhandels profiteren van de hype, de fotograaf wordt er nauwelijks financieel beter van.
-    We moeten fotoboeken vooral in eigen beheer uit gaan geven en investeren in ‘print-on-demand’ om zo ook de verkoop en later ook de distributie in eigen hand te houden.
Ik sluit af met de woorden van David Armstrong: ‘it’s only a piece of paper.’ Met dank aan Rob en Jaap!

Arles 2009: dinsdag 7 juli

Vandaag me in twee totaal verschillende universa begeven, namelijk die van Robert Delpire en van Nan Goldin.
Het is echt onmogelijk om de redacteur, curator, regisseur en artdirector Delpire te negeren dit festival en de tentoonstelling maakt ook duidelijk waarom. De ‘Photo Poche’ (het beroemde kleine, zwarte boekje met monografie van de iconen in de fotografie)? Robert. Zo’n beetje elk boek van Magnum? Robert. De beroemde Cacharel reclame? Yep, Robert. De reclame van de Citroën DS? Ook Robert. De Franse beeldcultuur is doordrenkt met zijn initiatieven en vormgeving, waarvan het beroemde boek ‘Les Americains’ van Robert Frank er één is die zijn naam deed rondzingen bij iedereen die in tijd een boek wilde uitgeven. In een vierdelige tentoonstelling wordt zijn reikwijdte tentoongespreid, met prachtige boeken, kinderboeken (Max en de Maximonsters!), reclame-uitingen en archief materiaal.  Ik werd vooral getroffen door de eenheid die in de vormgeving zat van de boeken, reclamefilms en andere media. Zijn hand was duidelijk merkbaar in heel veel verschillende uitingen die niets met elkaar te maken hadden, behalve... Precies, Robert! Wat me ook opviel was de kwaliteit van het drukwerk en de afwerking van de boeken. De pagina’s waren doordrenkt van inkt die het werk van Bischof, Cartier-Bresson, Klein, Koudelka en al die anderen de kwaliteit gaven die het verdient. De tentoonstelling was goed opgebouwd, met een thematische indeling. Het enige minpuntje was de hoeveelheid: 500+ foto en 150+ media is wel erg veel... Morgen nog maar eens kijken.
Nan Goldin is een heel ander verhaal (wat ik tot nu toe gezien heb dan...). In een kerk is een fototentoonstelling gemaakt van haar eigen fotocollectie en laat in feite haar fotografische referenties zien. David Wojnarowicz, Andy Warhol, Tracy Moffat, Mark Morrisroe zijn onder andere de namen waarmee ze zich omringt in haar huiskamer. Leuk om te zien, vaak bekend werk.
Over huiskamer gesproken, die heeft ze de laatste jaren niet veel gezien. Bekend van haar is de hang naar verboden middelen, de liefde voor foute mannen en de manier waarop ze ons hier deelgenoot van laat zijn. In de video-installatie ‘Sœurs, saintes et sibylles’ (al eerder te zien geweest in Parijs) staat een bed met een vrouwfiguur  in een afscheiden stuk van de kapel. Het is een ziekenhuisbed. Is het Nan? Haar zus? Het is bloedheet in deze zwarte doos en drie projectieschermen zijn nog leeg. Na het verschijnen van de titels begint het met een kleine geschiedenisles over St. Barbara, een heilige die nu niet echt lekker aan haar eind gekomen is (kijk maar even op Wikipedia). Daarna verteld ze het verhaal over haar zus, die op jonge leeftijd zelfmoord pleegde door onder een trein te gaan liggen. Mooi (beetje raar woord nu) om eens te zien hoe dit familieverhaal nu eens echt in elkaar steekt, ze heeft er in het verleden al verschillende keren aan gerefereerd. Maar dan vliegt het uit de bocht. Na de begrafenis van haar zuster, gaat ze verder met het verhaal door haar verleden, die we al kennen uit haar werk, te beschrijven en haar ‘nieuwe’ familie te laten zien; haar vrienden waarmee ze al feestend haar ondergang tegemoet gaat. Dan lijkt ineens het verhaal van haar zuster een lange inleiding te zijn geweest voor haar eigen verhaal, dat kan toch niet de bedoeling zijn?! Het verhaal begint echter weer te boeien als ze haar leven van het laatste decennium in het ziekenhuis beschrijft en wordt echt pijnlijk als ze de kijker deelgenoot laat zijn van haar lijden en haar automutilatie (ze drukt sigaretten uit op haar arm...). Ze laat dit zien in foto’s en niet met bewegend beeld, waardoor het nog net te hebben is als kijker. Op dat soort momenten voel je je een echte voyeur en vraag je je af waarom je dit moet zien. Hè, tranen?! Wat overkomt me nu?? Ik ga daar toch niet een potje staan janken in die kerk! Even slikken maar...
Ze laat in dit stuk van het verhaal feilloos zien hoe het is om te leven zonder daarvoor het juiste gereedschap te hebben om hier ‘normaal’ vorm aan te geven. Het geheel is echter erg fragmentarisch door de plotselinge overgangen in beeld, maar vooral van muziek. Nick Cave, Johnny Cash, Leonard Cohen, allemaal kwamen ze voorbij en werden net zo bruut middenin een nummer afgekapt om plaats te maken voor het Requiem van Mozart. Maar toch, die tranen...
Gelukkig was Duane er ook nog, altijd goed voor een potje troost en relativering. Één boek gekocht (‘Work’ van Brian Griffin). Even alvast een foto gemaakt van Duane terwijl Simone Engelen haar portfolio en boek laat signeren (Go Simone, Go!) en morgen meer over de waarde van fotoboeken, de hype, het signeren en meer. Nu eerst maar even eten...

Anders Petersen (grijs haar) en JH Enström aan het signeren.

Duane Michals en Simone Engelen.

Arles 2009: maandag 6 juli

Vandaag een reisdag in de trein naar Arles. Ik ben zenuwachtig. Nu vind ik alleen reizen naar een ver oord in het zuiden altijd spannend (vrijheid gepaard met een vleugje angst), maar volgens mij is dat niet de reden. De reden voor mijn zenuwen is dat ik deze week Duane Michals zal zien. De oude meester zal donderdag een presentatie geven van zijn hele oeuvre en ik zit vooraan, met mijn mond open en ik zal proberen niet te kwijlen...
Je moet het me maar vergeven, want Mr. Michals is één van mijn academiehelden. Samen met Helmut Newton, Garry Winogrand, Larry Sultan, Sally Mann, August Sander en Nan Goldin (wat een illuster gezelschap!) was hij van grote invloed op mijn denken over beeld en verhaal. Door zijn toegankelijke beeldtaal, zijn niets verhullende en bedrieglijk eenvoudige techniek kreeg ik het gevoel (en studenten vandaag de dag nog steeds) de hele wereld te kunnen fotograferen zonder te reizen. De rauwheid van zijn beelden gecombineerd met zijn fijnzinnige visie en blik op (het onbewuste van) de mens is in mijn ogen nog steeds ongeëvenaard.
Toentertijd heb ik zelfs een brief aan hem geschreven, met het verzoek of ik bij hem kon assisteren. Uren zat ik te ploeteren op de juiste zinnen om niet te dweperig over te komen. Eenmaal af heb ik de brief nooit verstuurd, ik was nog niet klaar voor de gedachte dat het ook werkelijk zou kunnen gebeuren. In mijn jeugdige overmoed vergeleek ik tijdens het afstuderen zelfs Garry Winogrand en Duane Michals in mijn scriptie, wat me nog een pluim opleverde van de rijksgecommitteerde Adriaan Monshouwer (de foto’s vond hij maar zozo...).
Eenmaal aangekomen in Arles was ik nog net op tijd voor de opening van het 40ste Rencontres d’Arles. Ik had nog niet gegeten en het was inmiddels negen uur, dus mijn maag roerde zich. Gelukkig stonden de lekkere hapjes en drankjes al klaar en die sprekers zouden zo ook wel ophouden. Dat bleek een vergissing. De ene na de andere spreker verscheen op het podium: de directeur van het festival François Barré, de burgemeester, de sponsor, nog een sponsor. Inmiddels was het half elf en iedereen begon nu toch wel te protesteren, de catering baalde dat de hapjes stonden te verpieteren en er was zelfs enig boegeroep! Eindelijk konden we aanvallen en als een troep hongerige wolven viel de culturele elite aan op de tafels. Ook ik bestelde gelijk twee champagne en laadde mijn servetje vol pizzahapjes. Het festival is begonnen!
Een selectie uit het verlanglijstje voor deze week: JH Engström, Jack Pierson, Brian Griffin, de 400 geselecteerde fotoboeken van 2008-2009, Boris Mikhailov, Mickael Ackerman, Roni Horn, bijkletsen met mensen die ik te lang niet gesproken heb, zwemmen met mijn ‘roommate’ Raimond, mensen proberen te strikken voor workshops op de HKU, eindelijk eens internationaal proberen te netwerken en natuurlijk de diashow èn het nieuwe werk van Nan Goldin, die ook curator is dit jaar. Na alle berichten over haar financiën en toekomst wil ik ook weer eens goed werk van haar zien. En heel hard voor haar klappen.

De laatste loodjes...

Terwijl ik me door de laatste papierberg aan het wieden ben op de HKU, zijn de studenten van de afdeling Fotografie hard aan het werk voor de opening van de eindexamententoonstelling morgen! Alhoewel de meiden nooit te moe zijn voor een 'striking pose...'
Ook op niveau wordt hard gewerkt, respectievelijk het hoofd van de docentenopleiding, het hoofd van Fine Art, het hoofd van Design, de hoofddocent van Graphic Design en één (1) student zijn aan het werk om de catalogi van kaft te voorzien!
Donderdag op 25 juni om 17.00 uur is de opening, komt allen!